سلطهء ما [ مقصود سلطهء روسهاست ] در تركستان وجود داشته ، در نظر گيريم به ارزانى ذغال پى مىبريم « 1 » شهر اوال ، پايتخت ناحيه‌اى به همين نام ، در ده فرسخى سوخ ، بر سر راه اوجنه ( يا اوجنه ؟ ) قرار داشته . دربارهء محل اخير الذكر اطلاعى در دست نيست « 2 » . قريهء اوال اكنون نيز در جنوب مرغينان وجود دارد . در ناحيهء كوهستانى نقاد فقط يك شهر به نام مسكان برپا بوده « 3 » . از قبا تا نقاد ( محتملا تا مسكان ) در جهت مشرق هفت فرسخ مسافت بوده . به احتمالى نقاد همان ناحيه ايست كه رودكهاى چله و قرقيز - آتا مشروب مىسازند . اكنون به بخش شمالى فرغانه مىپردازيم و پيش از همه‌چيز از تخت‌گاه سراسر آن ايالت يعنى اخسيكت سخن مىگوئيم . اين شهر بر كرانهء راست سيردريا قرار داشته و ابن حوقل و مقدسى « 4 » در وصف آن سخن گفته و از

--> ( 1 ) - رجوع شود به كوستنكو ، « سرزمين تركستان » ، مجلد I I I ، ص 175 - 173 . ( 2 ) - دگويه [ دخويه ] در چاپ متن استخرى ( 347 ) پيشنهاد كرده كه « اوزجند » يعنى « اوزگند » خوانده شود . ( 3 ) - ابن حوقل ، 396 . ( 4 ) - ابن حوقل ، 394 - 393 ؛ مقدسى ، 271 . دربارهء وضع كنونى ويرانهء اخسيكت رجوع شود به : ليكوشين ، « مختصرى دربارهء پژوهش‌هاى باستان‌شناسى » ، ص 31 - 30 ؛ نيز رجوع شود به مقالهء من kath ؟ EL . I ) AKhsi ) كه شرح ويرانهء قهندز قديم ( ايسكى آخسى ) در آنجا آمده : 1000 قدم از غرب به شرق و 600 قدم از شمال به جنوب و 150 فوت بالاتر از سطح سيردريا . خانم آ . س . بوريج در نخستين ضميمهء ترجمهء « بابرنامه » مىنويسد كه موضوع « محو شدن اخسى » محتاج توجيه و توضيح است . ولى در واقع هيچ « محو شدن » - ى وقوع نيافته بوده . در « تان - شو » از اخسى تحت نام سىتسزيان ياد شده است ( 148 . Documents » . P » ، Chavannes )